نفاق . « 1 » و همچنانكه منافق در مجاهدين اصغر كسانى هستند كه هجرت ايشان مع الرّسول يا از خوف سياست او ، يا از طمع غنائم يا ظفر به محبوب باشد نه للّه في الله و نه قلع و قمع دشمنان دين خداست ، و ظاهر ايشان در ميدان جهاد ، و باطن ايشان در تحصيل مشتهيات يا دفع سياسات از خود است ، همچنين منافقين جهاد اكبر كسانى هستند كه مجاهدهء ايشان نه از براى تسليط قوّهء عاقله « 2 » بر قواى طبيعيّه و كسر سورت آنها و تخليص خود از براى خدا در راه خدا باشد .

--> ( 1 ) - اين حديث را در ج 2 « اصول كافى » در ص 396 آورده ، و در آن « على ما في القلب » است . ( 2 ) - بدانكه در بسيارى از كلمات عرفا و علماى اخلاق ديده مىشود كه تسلّط بر عالم مثال و عقل و ورود در عالم توحيد را متوقّف بر كسر قواى طبيعيه و از بين بردن آنها دانسته‌اند . و اين تعبير چه بسا موجب اشتباه مىشود . چه ، بعضى ممكن است چنين پندارند كه با وجود قواى طبيعيّه و وجود طبع و نفس و مادّه و زندگى در عالم اكل طعام و مشى در اسواق وصول به مراتب و مراحل عاليه ممتنع است . با آنكه چنين نيست ، بلكه نيل به تمام مراحل عاليه و عوالم ما وراء مادّه و وصول به مقام قلب و عقل و توحيد مطلق و تحقّق موت ناسوتى ، و ملكوتى و جبروتى و تحقّق و عبور از قيامت انفسيّهء صغرى و وسطى و كبرى در اين نشأه ممكن است ، و با وجوديكه شخص در اينجا زراعت مىكند و تجارت مىنمايد و نكاح مىنمايد مىتواند به واسطهء مجاهدهء با نفس امّاره از همهء اين مراحل عبور كند و برزخ و قيامت و سؤال منكر و نكير و عوالم حشر و نشر و سؤال و عرض و ميزان و صراط و حساب و تطاير كتب و اعراف و بهشت و شفاعت و دوزخ را در اينجا طىّ كند ، و بدون حساب و كتاب وارد در بهشت گردد فَأُولئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ ( سورهء غافر آيه 40 ) و نيز فرمايش حضرت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : موتوا قبل أن تموتوا ( اين حديث را در « مرصاد العباد » در باب 4 فصل 2 ص 179 و ص 182 و در باب 4